IRAK , Musul - Telafer'e yönelik işgal saldırısı 20 Ağustos 2017'de başladı. Irak ordusu ve Haşdi Şabi'nin oluşturduğu 40 bin ki...
IRAK, Musul - Telafer'e yönelik işgal saldırısı 20 Ağustos 2017'de başladı. Irak ordusu ve Haşdi Şabi'nin oluşturduğu 40 bin kişilik güce ABD ve koalisyon da havadan ve karadan destek veriyor. Musul'da IŞİD'e karşı son cephe Telafer… Ancak Telafer'i parlak günlerin beklediği söylenemez.
 |
| Şii Haşdi Şabi Militanları |
ÇATIŞMA ÇOK ÇETİN GEÇECEK
Her ne kadar Telafer saldırısının geçtiğimiz pazar günü başladığı söylense de bu gerçeği yansıtmıyor. IKBY'ye bağlı peşmergeler Telafer'in merkezine yakın en kritik yol ayrımı olan Kesik bölgesine geldiğinde yıl 2015'in ortalarıydı. Bu tarihlerde Telafer'in ilçeleri olan Rabia ve Zummar peşmergeler tarafından ele geçirilmişti. Keza 2016 yılı sonbaharında Irak ordusu Musul saldırısı başladığında Telafer, güneyden ve batıdan sarılmış; başta stratejik bir bölge olan Telafer Havaalanı olmak üzere merkeze yakın önemli yerleşimlerin çoğu Irak hükümetinin denetimine geçmişti. Bunun sonucu olarak IŞİD'ın elinde kalan bölge Telafer'in merkezi, merkeze bağlı az sayıda köy, Telafer kıracı denilen açık arazi ve Musul'a güneyden bağlanan yol üzerindeki Muhallebiye nahiyesiydi.
IŞİD SONUNA KADAR SAVAŞACAK
Yürütülen saldırıda 2 bin kişilik IŞİD üyesinin karşısında, Irak ordusu ve milislerden oluşan 40 bin kişilik güç var. Üstelik ABD, ordu ve milis güçlerine yoğun ateş desteği veriyor. Dolayısıyla ne kadar sert bir savaş geçerse geçsin, sonuç baştan belli. Evet, Telafer'de kalan IŞİD'lilerin çoğu sonuna kadar savaşacak. Yaklaşık yarısı yerli Telaferlilerden oluşan direnişçiler sahayı çok iyi biliyorlar ve uzun süredir hazırlık yapıyorlar. Dahası, Telaferlilerden oluşan ekibin savaşkanlığı herkes tarafından biliniyor. Bunlara bölgede sıkışıp kaldığı ve bu nedenle sonuna kadar savaşmaktan başka çaresi olmadığı bilinen, önemli kısmı Orta Asya'dan gelenler, Şırgat ve Selahattin'in bazı bölgelerinden gelenler de eklenmeli. Yani, çatışma çok çetin geçecek.
 |
| Telafer son durum harita. Şiiler batıdan ilçe merkezinin dış mahallelerinde. Doğuda ise 20 kilometre mesafede. |
SONUÇ ŞİMDİDEN BELLİ
Operasyonun başladığı alan şehrin batı ve güneybatı kırsalı. Bu bölgeler daha geniş ve açık arazi. Ancak çatışma Telafer ilçe merkezine girdikçe zorlaşacak. İlçenin merkezi konumundaki Telafer Kalesi'nin civarı dar sokaklar, bitişik evler ve yıkıntılarla dolu bir yerleşim alanı. ABD'nin hava bombardımanına rağmen ilçenin yerleşim durumu belli mahallelerde çok zor bir çatışma yaşanacağını şimdiden gösteriyor. Fakat IŞİD'ın Irak ordusuna büyük bir zarar vereceği açık olsa da sonuçta aradaki devasa güç farkı nedeniyle yenileceği şimdiden görülüyor
KUŞATMA TELAFERİ ZAYIFLATTI
Sözkonusu bölge kuşatma altında bulunduğu ve bölgeye herhangi bir insani yardım ulaştırılmadığı için bölgedeki sivil halk uzun süredir temiz su, gıda, ilaç gibi en temel yaşam malzemelerinden uzak yaşamını sürdürmeye çalışıyor. 2014'ten beri gerek Telafer merkezden gerekse çevresindeki yerlerden binlerce kişi kaçmış olsa da hala Telafer merkez, merkeze bağlı köylerden bazıları ve Muhallebiye civarında sivillerin bulunduğu biliniyor. Bu sivillerin bölgede kalmak zorunda olmasının nedenleri muhtelif.
TELAFERLİ HALK KENTTEN KAÇMADI ÇÜNKÜ...
Halen kentte olan sivillerin en büyük kısmını gidecek bir yeri olmayanlar oluşturuyor. Ailerindeki yaşlılar ve çocuklar nedeniyle yollara düşemeyen ve evlerinde kaderleriyle başbaşa kalan azımsanamayacak bir nüfus var. Bunlara yollardaki kaçakçılar ya da fırsatçılara verecek parası olmadığı için evlerinde kalmak zorunda olanlar da eklenmeli. Yolda karşılaştığı (bölgesine göre değişkenlik göstermekle birlikte) milis gruplar, peşmergelere para veya değerli eşyalarını (eğer ellerinde kaldıysa) vermeleri hatta zaman zaman aile bireylerinden birisini rüşvet ya da haraç olarak bırakmaları gerekiyor.
Sivillerin Telafer'den çıkamamalarının bir diğer nedeni de ilçeden ayrılmaları halinde karşılaşacakları kötü muamele. Özellikle Musul'da "kurtarılan" sivillere yönelik görüntüler hiç de güven verici değil. Kamuoyunu etkilemek amaçlı kamera görüntüleri ve fotoğraf kareleri dışında insanların çok zor koşullar altında yaşamak zorunda bırakıldıkları biliniyor. İşkenceye varan kötü muamelelere dair video görüntüleri elden ele dolaşıyor. Böyle bir durumda çok sayıda insan köylerinden çıkmak yerine evlerinde kalmayı tercih ediyor.
 |
| Şii ordusu, Telafer'e batıdan giriyor. |
TELAFER'İN GELECEĞİ KARANLIK
Telafer saldırısının adı bir “KURTARMA” saldırısı olarak duyurulsa da aslında gerçek bir “YIKIM” olduğudur. 2004'ten beri birçok çatışma gören ilçe merkezi zaten uzun süredir harap durumdaydı. İlçenin IŞİD'tan önce de altyapı sorunları vardı. Fakat son üç yılda yaşananlar ve çatışmanın sertliği, çoğu Türkmen olan ilçe merkezinin yıkımına neden oluyor.
Bu nedenle Telafer'in imarı sancılı ve uzun bir sürece yayılacak gibi duruyor.
Ancak ilçenin imarı Telafer'in yakın geleceğinde karşılaşacağı sorunlardan belki de en hafifi. Çünkü maddi kaynak temin edildiğinde bu sorunun çözülmesi mümkün. İlçenin imarının ötesinde Telafer'i bekleyen üç temel ve stratejik sorun var: Sünni halka yönelik Şii katliamları, geri dönüşler ve ilçenin idari statüsü.
BU, AYNI ZAMANDA İNTİKAM SAVAŞI
İlçenin neredeyse yarısını oluşturan Şii Türkmenler, kenti IŞİD’in kontrol altına alması sonrasında ilçeyi terkettiler. Çoğu Necef ve Kerbala olmak üzere ülkenin güneyine taşındı. Aralarından yüzlercesi çeşitli Haşdi Şabi'ye katıldı ve bunlardan bir kısmı bugün Telafer'e yönelik operasyonlarda yer alıyor. Yani intikam için geri döndüler…
Nasıl bazı Telaferli Sünni Türkmenler IŞİD'a katıldıysa ve bu örgüt içinde üst düzey görevlere yükseldiyse, Telaferli Şii Türkmenler arasında da Haşdi Şabi'ye katılıp aynı süreçlerden geçenler bulunuyor. Ancak her iki grup arasında da akl-ı selim sahibi, barıştan yana ve Türkmen kimliğine sahip çıkan kanaat önderleri olduğu unutulmamalı. Bu nedenle ilçenin kurtarılmasıyla birlikte karşılaşılacak ilk sorunu çözmeye şimdiden başlamak gerek. Çünkü diğer iki sorun da bununla yakından ilişkili.
DEMOGRAFİK DENGELER
Çatışmalardan önce 300 bine yakın insanın yaşadığı ilçe merkezinde bugün kalanların sayısı 40 bin civarında. İlçeden kaçanların yaklaşık 60 bini Türkiye'ye sığındı. 100 bin civarında Telaferli ise Irak'ın güney vilayetlerinde. Geri kalanlar ise Irak'ın Duhok, Erbil, Süleymaniye ve Kerkük kentlerinde yaşıyor. Ayrıca Musul operasyonuyla birlikte şehri terk edenler arasında çok sayıda Telaferlinin olduğu düşünülüyor. Tüm bunlara ek olarak Suriye'de çoğu Azez civarında bir kısmı ise PYD kontrolündeki bölgelerde bulunan kamplarda olmak üzere binlerce Telaferli yaşıyor.
İlçeye kimin dönebileceğine Telafer'i kim kontrol ederse o karar verecek. İlçeye giren Irak ordusu ve Haşdi Şabi milislerinin mezhepçi bir siyaset izlemesi ve şehri terk etmek zorunda kalan Telaferli Sünni Türkmenlerin geri dönüşünü engellemesi sadece insani bir krize değil aynı zamanda demografik, stratejik ve siyasi bir soruna da yol açabilecektir. Açıkçası Sünni Müslümanların Telafer’e dönüş yolu mümkün olmayacaktır.
TELAFER'İN İDARİ STATÜSÜ
Telaferli Şii Türkmenlerin neredeyse tamamı ilçenin sınırlarında bazı değişikliklerle birlikte Telafer'in vilayet yapılmasını savunurken, Telaferli Sünni Türkmenlerin bir kısmı mevcut haliyle Musul'a bağlı kalınmasını, hatta bazıları IKBY'ye bağlanmasını istiyor. Bu tercihler tamamen kişilerin kimlikleriyle ve güvenlik endişeleriyle yakından ilişkili. Türkiye açısından bakıldığında ilçenin ister bağımsız vilayet olsun isterse Musul'a bağlı kalsın bütünlüğünün korunması ön planda.
TÜRKİYE AÇISINDAN UTANÇ!
2004'ten beri Telafer dördüncü kez büyük bir askeri saldırıya maruz kalıyor. İlçe neredeyse tamamen yıkıldı, ayakta kalan binalar ise birkaç gün ya da hafta içinde harabeye dönüşecek. İlçede yaşayanların çoğu göç etmek zorunda kaldı. Telafer, ekonomik, toplumsal, siyasi olarak harap oldu. Üstelik Türkiye açısından da kritik önemde olan kent, bu açıdan bakıldığında “Türkmenlerin Musul'daki tek ve son kalesi” olarak geri gelmemek üzere yıkılmış olacak.
Türkiye, Türkmenlerin yaşadığı kentin bir Şii talanına uğramasına neredeyse sessiz kalmış durumdadır. Bu açıdan bakıldığında Türkiye’nin Şırnak Silopi ilçesine 65 kilometre mesafede kalan Telafer’de olup bitenlere duyarsızlığı dış politika açısından da kabul edilebilir bir durum değildir. Oysa saldırı öncesinde Türkiye, Şiilerin bu saldırıya katılmaması yönündeki talebini dillendirmiş, ancak bu bir baskıya dönüşmemişti. Ancak Türkiye, şimdi yaşanacak bir Şii katliamına sadece seyirci kalacak gibi görünmektedir. HABERYİRMİ
YORUMLAR