Suriye’de ateşkes ne anlama geliyor (ANALİZ)

Suriye'de ateşkes ne anlama geliyor Türkiye ve Rusya'nın 20 günlük müzakereleri ardından Suriye'de ateşkes için yürütülen pazarl...

Suriye'de ateşkes ne anlama geliyor

Türkiye ve Rusya'nın 20 günlük müzakereleri ardından Suriye'de ateşkes için yürütülen pazarlıklar 30 Aralık 2016 gecesi "mutabakatla" sonuçlandı. Peki, BM'ye sunulan o mutabakata hangi gruplar giriyor? Ateşkes bölgedeki aktörler ve gruplar açısından ne anlama geliyor. YPG ve IŞİD ateşkes içinde nasıl konumlanıyor. Süreci başından itibaren sizin için özetledik.

Türkiye ve Rusya’nın 1 aydır yürüttüğü diplomatik temasların ardında varılan mutabakat sonrası “muhalif gruplar ile” Suriye rejim güçlerini kapsayan “ateşkes” Türkiye saati ile 30 Aralık 01.00’dan itibaren ilan edildi. Mutabakatla ilgili aynı gün basın toplantısı düzenleyen muhalif gruplar, mutabakatın tüm tarafları kapsadığını duyurdu.

Ateşkes ile ilgili ilk açıklama Rusya Devlet Başkanı Vlademir Putin tarafından yapıldı.

Şam yönetimi ile ‘muhalefet’ diye anılan silahlı gruplar arasında üç belge imzalandığını belirten Putin, “İlk belge, Suriye topraklarında ateşkes sağlanmasıyla ilgili. İkinci belge, ateşkes rejiminin kontrolüyle ilgili önlemlere yönelik. Üçüncü belge ise Suriye’de çözüm için barış görüşmelerinin başlatılması hakkında bir bildiri” diye konuştu.

MUTABAKAT BM'YE SUNULDU

• 30 Aralık’ta taraflar arasında varılan mutabakat sonrası, mutabakatın, Birleşmiş Milletler’e sunuldu.
• Rusya, 30 Aralık’ta Suriye'de ateşkesin BM Güvenlik Konseyi tarafından desteklenmesi için hazırladığı karar tasarısını Konsey'e sundu. Ateşkes mutabakatının oylanmasını isteyen Rusya böylece mutabakatı “resmi” bir macraya oturtmak istiyor.
• Rusya'nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Vitali Çurkin, Suriye'de Türkiye ve Rusya'nın girişimiyle varılan ateşkesin desteklenmesi için hazırlanan karar tasarısının üyelere iletildiğini duyurdu.

HANGİ GRUPLAR ATEŞKES KAPSAMINDA

• Suriye ordusundan yapılan açıklamada, IŞİD ve Nusra Cephesi ile bu örgütlerle bağlantılı grupların kapsam dışı olduğu belirtildi.
• Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un düzenlediği basın toplantısında konuşan Savunma Bakanı Sergey Şoygu ateşkese yedi örgütün katıldığını belirtti.
• Bakanlığın açıklamasında şu bilgiler yer aldı:
• Feylak el Şam:19 müfereze, 4 bin üyeye sahip. Halep, İdlib, Hama ve Humus Eyaletleri'nde faaliyet gösteriyor.
• Ahrar'uş Şam:Tam adı, Ahrar'uş Şam İslami Hareketi. 80'den fazla müfrezesi, 16 bin üyesi var. Halep, Şam, Deraa, İdlib, Lazkiye, Hama ve Humus'ta faaliyet gösteriyor.
• Ceyş'ül İslam (İslam Ordusu): 64 müfrezesi, 12 bin üyesi var. Halep, Şam, Deraa, Deyr ez-Zor, Lazkiye, Hama ve Humus'ta faaliyet gösteriyor.
• Suvar el Şam:Sekiz taburu, yaklaşık 2500 üyesi var. Halep, İdlib ve Lazkiye'de faaliyet gösteriyor.
• Ceyş'ül Mücahidin: 13 müfrezesi, yaklaşık 8000 üyesi var. Halep, İdlib ve Hama'da faaliyet gösteriyor.
• Ceyş İdlib: Üç büyük müfrezesi, 6000'den fazla üyesi var. İdlib'de faaliyet gösteriyor.
• Cephet el Samiye (Şamiye Cephesi): Beş büyük müfrezesi ve yaklaşık 3000 üyesi var. Halep, İdlib ve Şam'da faaliyet gösteriyor.
• Bu örgütlerden Ahrar'uş Şam ve Ceyş'ül İslam (İslam Ordusu) Suriye'deki büyük isyancı gruplardan ve ikisi de ÖSO çatısı altında değil.

YPG, IŞİD VE NUSRA ATEŞKESİN NERESİNDE?

• Suriye'nin resmi haber ajansı SANA'nın haberine göre IŞİD, Nusra Cephesi ve bu örgütlere bağlı grupların ateşkes anlaşmasına dahil olmadığı bilgileri yer alıyor.
• Ateşkese dahil olan gruplar arasında YPG'nin de bulunmadığı görülüyor.
• YPG’nin ateşkes sürecinde olmamasının ilk nedeni Türkiye’nin tavrı oldu. Türkiye YPG’nin bu görüşmelerde olmamasını baştan beri talep etti. YPG’nin siyasi kanadı PYD Başkanı Salih Müslim’in, 30 Aralık’ta Rus haber ajansı Sputnik’e yaptığı açıklamada, ateşkes için “Biz dahil edilmedik” sözleri bunu doğrular nitelikte. Müslim, “Kimse bizden ateşkese katılmamızı istemedi çünkü bölgedeki ülkeler, Kürt ulusunun varlığını reddediyor” ifadelerini kullandı. 

ATEŞKES BAŞARILI OLUR MU?

• Ülkedeki aktör devletler için yeni paktlar doğuran süreç, gruplar açısından ne anlama geliyor? 
• Şam'ın doğusundaki Doğu Guta bölgesinin sakinleri de, ateşkesin uygulamaya girmesinden iki saatten daha az bir süre sonra silah sesleri duyduklarını belirtti. 
• Ülkenin kuzey doğusundaki İdlib Eyaleti'nden de ayrıntısı öğrenilemeyen çatışma haberleri geldi. 
• Aslında kaynayan bölgede fiili ateşkes çok güç, zira önceki ateşkeslerin hiç biri sonuç vermedi. Bu ateşkesin sağlıklı işlediği kabul edilecek olursa, bölgedeki gruplar açısından birkaç önemli sonuç doğuracaktır. 

ATEŞKES NE ANLAMA GELİYOR

• En başında süreç ABD’nin fiili kontrolü altından çıkmış oldu. Hali hazırda ABD yönetimi ile Rusya arasında son bir ayda gerilen ilişkilerin ana ekseni Suriye’deki gelişmeler… 
• Rusya ile Türkiye’nin Suriye konusunda belirleyici unsur haline gelmesi, müzakere, mutabakat ve anlaşmalara giden süreçleri birlikte hazırlaması, ABD’nin bölgedeki elini zayıflatmış oldu.

İnisiyatif ve aktörler değişti

• Türkiye açısından bakıldığında ABD ile Rusya arasında bir tercih yapması gereken Türkiye Rusya’yı seçerek bu sürecin belirleyici aktörü oldu. Zira, 24 Ağustos 2016’da Suriye kuzeyinde başlatılan operasyona ABD’nin destek vermemesi, bunun yerine Menbiç ve Rakka’daki YPG varlığına askeri destek sağlaması ABD’nin Türkiye ile arasındaki ilişkileri gerdi. 
• Bab bölgesinde ağır kayıplar veren TSK’nın ABD’den talep ettiği hava desteğinin gelmemesi ise ipleri kopardı. 
• İlk kez Rusya 29 Aralık’ta El Bab bölgesinin güneyine hava saldırısı düzenleyerek Türkiye’ye, “ABD yoksa ben varım” mesajı vermiş oldu. 
• Türkiye’de Rus yardımına hayır demediği gibi memnuniyetini dile getirerek ABD’ye, “bölgede sadece sen yoksun” mesajını iletmiş oldu.
• Gelişmelerin ardından, bölgede inisiyatifini yitirmeye başlayan ABD uzun bir aradan sonra ilk 31 Aralık 2016 sabah saatlerinde EL Bab'ta IŞİD hedeflerini vurmaya başladı. Bölgede hem Rus hem ABD jetleri görüldü.

IŞİD VE YPG ATEŞKESİN NERESİNDE

• İlk olarak ateşkes savaşın bittiği anlamına gelmiyor. Bu ateşkes kısaca, “Birbirimizle savaşmak yerine IŞİD’le savaşalım” demenin en diplomatik yolu oldu denilebilir. Diplomatik dilin dışında, sahadaki yansıması ise, “IŞİD’le savaşarak kontrol ettiğimiz bölgeleri genişletelim” şeklinde olacaktır.
• Ateşkesin başarılı olması, tek düşman olarak sadece IŞİD’le savaşın serbest olacağı anlamına gelir.
• Peki YPG ne olacak…
• Resmi olarak ateşkesin dışında…

YPG ATEŞKESTE NEDEN YER ALMADI

• YPG fiili olarak ne Suriye rejimi ile ne de Türkiye ile savaşta değil. Dolayısıyla ateşkeste olup olmaması şu günlerde pek bir anlam ifade etmiyor. 
• Bununla bitlikte YPG ile Türkiye’nin ya da Suriye rejiminin karşı karşıya gelmeyeceğinin de garantisi yok. Durum böyle olsa bile YPG ile yaşanacak sıcak çatışmada ana aktörler belirleyici olacaktır. 
• Olası riskte ABD Türkiye’yi, Rusya ise Suriye rejimini frenleme kabiliyetine sahip. Bu durumda YPG’nin ateşkes dışında bırakılmasını Türkiye’nin Rusya’dan bir “ricası” olarak okumak daha anlamlı olacaktır.